Voor de medezeggenschap is het de kunst om nu bij de les te blijven bij de gewijzigde vormen van organisatieaanpak, personeelsbeleid, ICT en arbeidsomstandigheden. Zowel bonden als or’s moeten nadenken over hun toekomstige rol.
De voornemens voor de toekomst zijn te lezen in de notitie van het Staten-Generaal-overleg van 11 november 2009, een notitie in het teken van het programma Overheid voor de Toekomst, onderdeel van het programma Vernieuwing van de Rijksdienst.
Kernvraag is hoe de Nederlandse rijksdienst de beste ambtelijke dienst ter wereld kan worden. De secretarissen-generaal hebben ‘uitdagingen’ geformuleerd als: aan welke landen denkt de rijksoverheid te kunnen leren, welk personeelsbeleid is passend, dienen ambtenaren permanent te worden opgeleid, organisatie van de rijksoverheid, versterking internationale oriëntatie, nieuwe werkwijze, ICT en samenleving.
Hoe gaat de medezeggenschap zich hierbij manifesteren, organiseren en individuele medewerkers betrekken? De traditionele invloed van werknemerszijde verandert bij flexibilisering en veranderende gezagsverhoudingen die horen bij de nieuwe, flexibelere manieren van werken. Is het vanuit de individuele benadering mogelijk betrokkenheid en invloed te borgen zonder het contact met elkaar te verliezen en vindt de politiek dat goed?
De politiek is niet meer de enige aanjager van het werk op het bordje van de ambtenaar. Ook de open samenleving zorgt daarvoor.
De traditionele rol van de (top)ambtenaar is terughoudend en loyaal aan de politieke opdrachtgever. De huidige rechtspositie is daarop nog steeds ingericht. De nieuwe ambtenaar is ambitieus, niet vastgeroest en flexibel en niet alleen afhankelijk van de communicatie op zijn deelgebied. Hij toont initiatief en neemt het voortouw. Dat betekent voor de medezeggenschap: goed uitzoeken hoe communicatie en kennis bij flexibilisering worden geborgd. De binnenkort te verwachten antwoorden op de vragen van de departementen aan elkaar en aan de politiek (hoe goed vinden we onze rijksdienst, wat kan de rijksdienst beter doen, moeten we de verbetering zoeken in middelen of bij mensen?) zijn daarbij belangrijk.
De top van de departementen geeft bij het realiseren van de doelen naar Zweeds voorbeeld de voorkeur aan een duidelijke scheiding tussen beleids- en uitvoeringstaken: kleine kerndepartementen en grote uitvoeringsorganisaties – veelal vestigen deze beheerorganisaties zich centraal. Medewerkers moeten verhuizen of langer reizen. Er zullen als gevolg van de flexibilisering minder vaste taken zijn en meer externe medewerkers. Management moet leren werken volgens resultaatgerichte afspraken in plaats van de prikklok. En dat terwijl op het ambtenarenapparaat zal worden bezuinigd, ook al is het bezig Nederland opnieuw in te richten na de crisis.
Welk personeelsbeleid daarbij passend en fatsoenlijk is, moet samen met de medezeggenschap worden vastgesteld. Ook moet de medezeggenschap meekijken naar de inrichting van de organisatie en de bijbehorende regelgeving. De belangen van de afzonderlijke departementen moeten daarbij opzij. Anders is de beste rijksdienst een utopie.
